معرفی ولایت پنجشیر به طوری کل

 

پنجشیر یکى از ولایات جدید ایجاد شده در کشور است ، این ولایت به فاصله ۱۲۰ کیلومتری به طرف شمالشرق کابل در بین دو شاخه جنوبی هندوکش، از شمالشرق به جنوب غرب موازی به امتداد هندوکش واقع است و دره‌های فرعی آن از شمال به جنوب و از جنوب به شمال امتداد داشته وبه دره عمومی پنجشیر وصل می‌ شود.
ارتفاع سطح زمین آن ۲۲۱۷ متر از سطح بحر بوده و در نقاط مرتفع به ۶ هزار متر از سطح  بحر می ‌رسد. طول آن از دالان سنگ تا پای کوتل انجمن زیاده از ۱۲۵ کیلومتر است.
عرض دره پنجشیر اندازه‌های مختلفی دارد که بدون وسایل و وسایط فنی تعیین شده نمی‌تواند. پنجشیر از طرف شمال متصل است به خوست فرنگ و ولایت تخار و اندراب در ولایت بغلان واز طرف جنوب به نجراب سنجن و در نامه و ریزه کوهستان ولایت کاپیسا واز جانب مشرق و شمالشرق به نورستان و بدخشان واز طرف غرب به شتل احاطه‌است.
دریا و کانال ها:
رود پنجشیر از کوهستان هندوکش و نزدیکی گذرگاه انجمن سرچشمه می‌گیرد و به سوی جنوب شرقی جریان می ‌یابد. پنجشیر از میان گدارهای باریک با دیواره‌های بلند می‌گذرد و در مسیر خود چندین شاخهٔ دیگر مانند غوربند و پریان دریا را دریافت می‌ کند و سپس در حدود ۴۸ کیلومتری شرق کابل به رود کابل می‌ پیوندد، پنجشیر از رودهایی دایمی افغانستان است و طول آن به ۳۲۰ کیلومتر می‌ رسد.
پنجشیر دارای موقعیت جیواستراتیژیک است. به طوری که با هفت ولایت کشور (در شمال با تخار، در شمال غرب با بغلان، در غرب با پروان، در جنوب با کاپیسا، در جنوب شرق با لغمان، در شرق با نورستان و در شمال شرق با بدخشان) متصل بوده و کم از کم با سه کشور خارجی مرز نزدیک دارد. این ولایت بیشتر از ۱۲۶ دره بزرگ و دهها دره کوچک دارد که اکثر یکی در مقابل دیگری قرار گرفته‌ اند و هر دره به چندین دره فرعی تقسیم می شوند که به اهمیت استراتیژیکی آن بیشتر از پیش می افزاید. پنجشیر دارای کوه های بلند و برخی یخچال های طبیعی است که به طور عموم در فصل زمستان برف را به خود ذخیره می نماید و در هنگام گرمی این ذخایر برفی آب شده و چشمه ها و دریایچه های فراوانی از آن جاری می گردد که همه به رود خروشان پنجشیر مشهور به دریای پنجشیر متصل شده و به طرف پایین دره سرازیر می گردد. موجودیت چشمه های فراوان، علفزار های سرسبز، آبشار های زیبا و دوامدار در ارتقاعات این ولایت امکان زیست را در آن بیشتر ساخته و بستر طبیعی را برای جنگ های چریکی مساعد می سازد.
مردم:
این ولایت ۳۰۰،۰۰۰ تن جمعیت دارد که ۱۴۶٬۱۰۰ تن از آنان یکجانشین هستند تاجک‌ها ، هزاره‌ها ، پشه‌ ای‌ها ، نورستانی‌ها و پشتون‌هایغلزایی از باشندگان این ولایت هستند زبان فارسی ، زبان غالب این ولایت است.
واحد هاى ادارى :
تقسیمات اداری این ولایت امروزه به این شکل است: ولسوالی پریان، ولسوالی خنچ، ولسوالی دره، ولسوالی رخه،ولسوالی عنابه،ولسوالی شتل و ولسوالى آبشار.
معارف: 
طبق معلومات عبدالمقیم حلیمى رییس معارف پنجشیر، در ولایت ١۵٠ مکتب فعال است ، در بین این ۵٠ لیسه و ۴۵ متوسطه میباشد، و ۴۵ هزار متعلم دارد، در بین این متعلمین ١٢ هزار دختر و متباقى آن ذکور هستند.
همچنان  یک انستیتوت و یک پوهنځى تعلیم وتربیه نیز فعالیت میکند.
اقتصاد :
پنجشیر همواره از جایگاه مهم ارتباطی برخوردار بوده‌است، چنان که یکی از عوامل پیشرفت و گسترش کابل را، اهمیت ارتباطی آبراه کابل ـ پنجشیر دانسته‌اند. در روزگار کهن راه کاروانهای باخترـ هند در امتداد شمال شرقی بستر این آبراه به موازات رودخانهٔ پنجشیر ادامه داشت. درهٔ پنجشیر نه تنها گذرگاه کاروانهای بازرگانی بود، بلکه نیروهای مهاجم نیز از آن می ‌گذشتند. آسان‌ترین گردنه ‌ای که کوههای هندوکش را به پنجشیر می ‌پیوست، گردنهٔ خاوک بود که از اندرآب به پنجشیر می ‌رسید و این همان راهی است که سربازان اسکندر مقدونی در ۳۲۸ق.م و سواران تیمور لنگ در ۸۰۰ق/۱۳۹۸م از آن گذشته‌اند. پس از آنکه در ۱۳۰۹ش/۱۹۳۰م راه اتومبیل ‌رو گردنهٔ خیبر ساخته شد، پنجشیر اهمیت دیرین خود را به عنوان یک راه بازرگانی از دست داد.
معدن :
پنجشیر دارای معادن سنگهای قیمتی مانند زمرد است. دونالد آر . هیل در پژوهشی در مورد استخراج معدن در دوره اسلامی می گوید معادن اصلی نقره در استانهای اسلامی شرقی قرار داشتند و برجسته‏ ترین آنها معادن هندوکش‏ در شهرهای پنجشیر و جاریانه (Jarynana) واقع بود که هر دو در همسایگی بلخ بودند.بنابر گزارشی حدود ١٠٠٠٠ معدنچی در پنجشیر کار می‏کردند.سایر معادن مهم نقره در اسپانیا، آفریقای شمالی، ایران و آسیای‏ مرکزی قرار داشتند. پنجشیر معدن زغال سنگ خوبی نیز دارد که با سرمایه گذاری اندک می تواند مورد بهره برداری قرار گرفته و در تقویت اقتصاد روستایی و ملی ممد واقع گردد. معادن سنگ های قیمی مثل بیروج، یافوت سوخته و لاجورد نیز در این ولایت به مشاهده رسیده است.
گذشتهٔ تاریخی :
درزمان پادشاهی داریوش بزرگ بخش کوهستانی پنجشیرـ غوربند جزیی از استان ثته‌گوش(ستگیدیه) در قلمرو هخامنشیان به‌ شمار می ‌رفته‌است بگفتهٔ هرودوت، ستگیدیه تیره‌ای از مردم مشرق یا شمال شرق ایران بودند، و مقر ایشان در تقسیمات شاهنشاهی هخامنشی جزو ایالت هفتم بشمار می‌رفت.
برخی براین باورند که اسکندر مقدونی، در محل پیوستگی رودهای پنجشیر و غوربند، شهری به‌نام اسکندریه ساخت تا پایگاهی برای حملهٔ سپاهیانش به کوهستانیها باشد(دوپری، ۲۷۸).گویا سپاهیان وی در گذر از پنجشیرو کوههای هندوکش، دچارسرماوکمبود آذوقه شده‌اند، ولی سرانجام ازآنجا گذشته، وشهربزرگ بلخ راگشوده‌اند.
در ۲۵۶ق/۸۷۰م یعقوب لیث به شرق خراسان تاخت و با پیروزیهایی که در هندوکش به دست آورد، درهٔ پنجشیر و کانهای نقرهٔ آن به قلمرو او افزوده شد(بازورث، ۱۱۱). پنجشیر در دورهٔ صفاریان یکی از مراکز ضرب سکهٔ این دولت بود(لسترنج، ۳۵۰). نخستین سکه‌های صفاریان به فرمان یعقوب در ۲۵۹-۲۶۱ق در پنجشیر ضرب شد، ولی پس از بازگشت او از نواحی شرقی خراسان، این سرزمین بار دیگر به تصرفابوداوودیان درآمد(بازروث، همانجا). در دورهٔ سامانیان نیز پنجشیر یکی از ضراب‌خانه‌های آنها به‌شمار می‌ رفت(مایلز، همانجا). تیمورلنگ در یورش خود به سوی کابل، از راه گردنهٔ خاوک وارد درهٔ پنجشیر شد و از آنجا به کابل رفت(میرخواند، ۱۰۷۹).[۱۰]
کشت زراعت:
کشت و زراعت این ولایت انواع و اقسام میوجات تشکیل داده که از جمله مشهورترین میوه جات این ولایت انگور حسینی و توت میباشد.، همچنان در بعض مناطق ګندم و دیګر حاصلات نیز بدست میاید.
فرهنگ:
فعالیت های فرهنگی در این ولایت خوب است اما انقدر نیست که در ولایات همجوار است  این ولایت داراى یک رادیو بنام خراسان است، دوه هفته پنجشیر فعالیت نمایند و یک مجله بنام افتاب است.
همچنان فعالیت هاى فرهنګى دیګر نیز در ولایت است، بنام کاروان قلم، بنیاد فرهنګى دره پنجیر و سازمان زنان پنجشیر نیز در ولایت فعال است.
مشاهیر شخصیت‌های فرهنگی پنجشیر:
احمد شاه مسعود ، بنجهیری (پنجهیری، ابوالمظفرمکی‌بن ابراهیم‌بن‌علی‌الپنجهری) انجنیر محمد اسحاق، دستگیر پنجشیری، استاد غلام محی الدین دریز، ناصرالدین دریز، عبدالحی، عبدالحمید محتاط، عبدالحفیظ منصور، محی الدین مهدی، حیدری وجودی، قهارعاصی، خالده فروغ، صدیق برمک ، څارنوال اکرام، ظاهر اغبر، طاهر شباب، صدیق شباب، داکتر عبدالله، ، احمد ضیاء مسعود، ولى مسعود، محمد یونس قانونى ، بسم الله خان محمدى، نیلاب رحیمى .
ورزش :
بر علاوه که پنجشیر تیم فعال بزکشى دارد، ورزش هاى رزمى نیز در ولایت ورزشکاران زیادى دارد، در این اواخر کرکت نیز در این ولایت رشد کرده و داراى تیم منتخب میباشد، که در رقابت هاى ولایتى خوب درخشیده است. 

           

 

زمرّد؛ طلای سبز پنجشیر

زمرّد از جمله سنگ‌های قیمتی دره پنجشیر افغانستان است که شهرت جهانی به خود گرفته است.

به گزارش خبرنگار دفتر منطقه‌ای خبرگزاری فارس، تصاویر زمرد دره پنجشیر در صفحات برخی کاربران افغانستانی شبکه‌های اجتماعی که اهل ولایت پنجشیر هستند و یا در خرید و فروش این سنگ گرانبها دست دارند، دیده می‌شود.

تصاویر این طلای سبز رنگ چشم هر بیننده‌ای را به خود جذب می‌کند.

‌افغانستان با آن که در زمره فقیرترین کشورهای به شمار می‌آید اما خزانه بزرگی از سنگ­های قیمتی دنیا را در خورد دارد.

منابع سنگ­های قیمتی افغانستان به طور عمده زمرد، لعل و یاقوت کبود و لاجورد هستند که برخی از آنها مانند زمرد و لعل شهرت جهانی دارند.

زمرد دره پنجشیر شهرتی جهانی کسب کرده و در بسیاری از کتب زمین‌شناسی در کنار نام زمرد، نام دره پنجشیر افغانستان نیز به چشم می‌خورد.

پنجشیر در فاصله 120 کیلومتری کابل قرار و در بین دو شاخه جنوبی هندوکش واقع شده است. این ولایت دارای معادن سنگ‌های قیمتی است.

بهار در دره زیبای «پنجشیر»

دره پنجشیر در شمال افغانستان، از قدمتی تاریخی برخوردار است و یکی از مناطق سرسبز و غنی افغانستان است که در فصل بهار رودخانه خروشان این دره، جلوه خاصی به طبیعت زیبای آن می‌بخشد.

به گزارش  گروه وبگردي باشگاه خبرنگاران ،‌ مقاومت سرسختانه‌ای که مردم دره پنجشیر بر علیه روس‌ها از خود نشان دادند این دره کوچک و زیبا را شهره آفاق و زبانزد خاص و عام کرد.

«احمد شاه مسعود» فرمانده شجاع افغان که سال‌ها با رو‌س‌ها و طالبان در این دره مقاومت کرد سرانجام بعد از شهادت در همین دره به خاک سپرده شد.

افغانستان جزئی از قاره پهناور و کهن آسیا است که مابین آسیای میانه و آسیای جنوب غربی قرار دارد.

6 کشور آسیایی افغانستان را بین خود محصور کرده‌اند: از شمال ازبکستان و ترکمنستان، از شمال شرقی تاجیکستان و چین، از جنوب و شرق پاکستان و در نهایت از غرب ایران که به عنوان همسایگان آن شناخته می‌شوند.

افغانستان به واسطه شرایط اقلیمی خاص و کوهستان‌های سر به فلک کشیده از جاذبه‌های طبیعی گوناگونی بر خوردار است که تا هنوز برخی از این مناطق ناشناخته باقی مانده است.

دره پنجشیر در شمال افغانستان سرآغاز کوه‌های زرخیز «لعل بدخشان» است و در همه کتب تاریخی که درباره خراسان نوشته شده از دره پنجشیر نیز نام برده شده است.

این دره سر سبز که در حد فاصل میان کابل و بدخشان قرار دارد و رودخانه‌ای پر از آب از میان آن می‌گذرد که هم از نظر اقتصادی و هم از نظر جغرافیایی با اهمیت است.

مؤلف کتاب «حدودالعالم» درباره پنجشیر چنین نوشته است: «پنجهیر و جاریانه دو شهریست و اندرون معدن سیمست، رودی میان این دو شهر بگذرد و اندر حدود هندوستان افتد.»

«ابن بطوطه» نیز در سفرنامه خود در مورد معنی و مفهوم و جغرافیایی دره پنچشیر چنین نگاشته است: «پنج هیر به معنی کوه است و پنج هیر یعنی پنج کوه. در آنجا شهر قشنگ و آبادانی دیدم که روی نهر برگ کبودینی بنا شده است. این رودخانه از کوهستان بدخش سر چشمه می‌گیرد. یاقوت معروف بدخش از همین کوهستان بدست می‌آید. این شهرها را چنگیز ملعون خراب کرد و از آن پس روی آبادانی ندیده‌اند.»

مقاومت سرسختانه‌ای که از سال 1361 در این دره بر علیه روس‌ها شروع شد، این دره کوچ و زیبا را شهره آفاق و زبانزد خاص و عام ساخت و اکنون هر گاه کسی نام دره پنجشیر را می‌شنود نام «شیر پنجشیر» در ذهن او تداعی می‌شود، لقبی که مخصوص احمد شاه مسعود فرمانده جنگ‌های چریکی علیه روس‌ها در این منطقه بود.

در سال‌های تجاوز روس‌ها به افغانستان این دره شاهد جنگ‌های خونینی میان مردم ساکن و نیروهای متجاوز شوروی بود.

احمد شاه مسعود فرمانده مجاهدین افغانستان در طول سال‌های متمادی با روس‌ها و طالبان در این دره جنگید.

«صدیقه مسعود» همسر احمدشاه مسعود که شوهرش او را «پری گل» صدا می‌زد در کتاب «احمد شاه مسعود به روایت همسرش» دره پنجشیر را این گونه تعریف کرده است:

«اگر آرامش بخش‌ترین مناظر دنیا را تصور کنید، آنوقت جایی را که من در آن بزرگ شده‌ام، در نظرتان آمده است. خانه های کاکلی که در زیر درختان توت و زردآلو پراکنده بودند، سایه خنک بیدهای مجنون، فریادهای شادی پسران که در رودخانه آب تنی می‌کردند مزارع کشت شده، باغ‌های سبزی کاری که اطرافشان را گل فرا گرفته بود، همه جا کاملاً نورانی و شفاف بود.»

این ها توصیفات پری گل همسر احمد شاه مسعود از زادگاه او و همسرش است و آن گونه که پری گل می‌گوید: «چندین بار شنیدم که شوهرم خطاب به من گفت: «نگاه کن کشورمان چقدر قشنگ است. آیا لیاقتش را ندارد که با تمام روح و جسم‌مان از آن دفاع کنیم.»

سرانجام این فرمانده شهید طبق وصیتش در چند کیلومتری منزل شخصی خود در دره پنجشیر در منطقه «ساریچه» به خاک سپرده شد.

مزار او مشرف بر 2 دامنه دره پنجشیر است و هر توریست و مسافری که به دره پنجشیر سفر می‌کند آرامگاه مسعود را نیز زیارت می‌کند.

 

مردم ولایت پنجشیر:

مردمان ولایت پنجشیر اکثرا تاجیک بوده که زبان آنها فارسی دری است، همچنان هزاره ها، نورستانی ها و پشه ای‏ها نیز در این ولایت سکونت دارند.
تقسیمات اداری ولایت پنجشیر:
درحال حاضر تقسیمات اداری پنجشیر به این صورت است:
ولسوالی پریان
ولسوالی خنچ
ولسوالی دره
ولسوالی رخه
ولسوالی عنابه
ولسوالی شتل
اقتصاد ولایت پنجشیر:
ولایت پنجشیر از معادن زیاد فیروزه و لاجورد بهره مند بوده که اکثر استخراجات این معادن بصورت غیرقانونی صورت می‏گیرد. همچنان دریای ولایت پنجشیر  به اقتصاد این ولایت کمک زیادی می‏کند.
نام پنجیشیر:
اهالی پنجشیر بر این معتقداند که در سابق نام این ولایت کجکن بوده است، ولی در اسناد معتبر تاریخی پنجهیر ضبط شده است.
 
 



اقلیم پنجشیر:
ولایت پنجشیر دارای اقلیم فوق العاده خوب و مرطوب می‏باشد، که این اعتدال در زمستان و تابستان رعایت شده است، تابستان آنچنان گرمی و زمستان آنچنان سردی ندارد.
کشت زراعت:
کشت و زراعت این ولایت انواع و اقسام میوه‏‎جات تشکیل داده که از جمله مشهورترین میوه جات این ولایت انگور حسینی و توت می‏باشد.
ولایتی بدون چهار راه
این ولایت با مساحت اندکی که دارد به هیچ وجه چهره‏ی یک شهر را از خود به نمایش نگذاشته و شاید از جمله معدود‏ ولایت‏های دنیا است که هیچ چهار راهی در آن وجود ندارد. با این حال، در ولایت پنجشیر پروژه‏های بازسای در حال جریان است. یکی از آن موارد، بازسازی مقبره‏ی احمدشاه مسعود، فرمانده دلیر مجاهدان افغان است که در قالب آن، بنیاد‏های فرهنگی و آموزشی نیز در دست کار قرار دارد. اعمار ورزشگاه یا استادیوم در حال کار و برخی از بناهای دیگر نیز جزیی از کارهای درحال جریان در این ولایت است.
 
 

 دره‏ شکست ناپذیر
پنجشیر یکی از مناطق شکست ناپذیر دوران جنگ‏های گذشته در افغانستان بوده است. نه ارتش سرخ شوروی و نه هم طالبان نتوانستند این منطقه را تحت تصرف خویش در آورند. شکست این نیروها توسط مجاهدان دره پنجشیر چیزی است که هم اکنون نیز می‏توان مشاهده کرد. آثار به جا مانده از دوران جنگ و ابزار آلات سنگین تخریب شده مثل بقایای تانک و... نشان دهنده‏ی این واقعیت است.
سفر به این دره‏ی سرسبز و زیبا یکی از تفریح‏های ممکن و راه رهایی از ازدحام شهری برای پایتخت نشینان است. زیرا این ولایت از یک سو به کابل نزدیک بوده و از جانب دیگر از امنیت مطلوبی نیز برخوردار است. 
گزارش تصویری مرتبط را در صفحه تصاویر خبری مشاهده کنید

پنجشیر؛ طبیعت زیبا و دره‏ شکست ناپذیر

به گزارش پیام آفتاب، بخشی از ولایت پنجشیر تا سال ۱۳۸۳ خورشیدی مربوط به ولایت (استان) کاپیسا بود و ولسوالی‌های پنجشیر( حصه اول پنجشیر و حصه دوم پنجشیر) بخشی از  ولایت پروان را تشکیل می‌دادند. ولسوالی‌های کنونی آن عبارتند از: اَنابه، بازارک، پریان، خِنج، دَره، روخه، شُتُل.
 


موقعیت جغرافیایی ولایت پنجشیر:
ولایت پنجشیر به فاصله ۱۲۰ کیلومتری به طرف شمال شرق کابل در بین دو شاخه جنوبی هندوکش، از شمال‏شرق به جنوب غرب موازی به امتداد هندوکش واقع است و دره‌های فرعی آن از شمال به جنوب و از جنوب به شمال امتداد داشته و به دره عمومی پنجشیر وصل می‌شود.
ارتفاع آن ۲۲۱۷ متر از سطح دریا بوده و در نقاط مرتفع به ۶۰۰۰ متر از سطح دریا می‌رسد. طول آن از دالان سنگ تا پای کوتل انجمن زیاده از ۱۲۵ کیلومتر است.
عرض دره پنجشیر اندازه‌های مختلفی دارد که بدون وسایل و وسایط فنی تعیین شده نمی‌تواند. پنجشیر از طرف شمال متصل است به خوست فرنگ و ولایت تخار و اندراب در ولایت بغلان واز طرف جنوب به نجراب سنجن و در نامه و ریزه کوهستان و  از جانب مشرق و شمال شرق به نورستان و بدخشان و از طرف غرب به شتل احاطه‌ است.
رود پنجشیر از کوهستان هندوکش و نزدیکی گذرگاه انجمن سرچشمه می‌گیرد و به سوی جنوب شرقی جریان می‌یابد. رود پنجشیر از میان گذارهای باریک با دیواره‌های بلند می‌گذرد و در مسیر خود چندین شاخهٔ دیگر مانند غوربند و پریان دریا را دریافت می‌کند و سپس در حدود ۴۸ کیلومتری شرق کابل به رود کابل می‌پیوندد، رود پنجشیر از رودهایی دایمی افغانستان است و طول آن به ۳۲۰ کیلومتر می‌رسد.

اداره رادیو تلویزیون ملی پنجشیر فاقد ساختمان میباشد

 

 

 

 

بازارک 2 سرطان باختر
اداره رادیو تلویزیون ملی درولایت پنجشیر فاقد ساختمان اداری میباشد، با آنکه  از تاسیس این اداره هشت سال میگذرد ولی تاکنون فاقد ساختمان است.
درین حال شماری از کارمندان این اداره  میگویند مدت هشت سال میشود که آنان درمکان های دولتی ویا با کرایه گرفتن مکان های شخصی فعالیت های روزمره کاری خویش را به پیش میبرند.
اینجنیر عبدالرحمن عارفی آمر رادیو تلوزیون پنجشیر گفت که دردیداریکه محمد عارف سروری والی جدید ولایت پنجشیر درنخستین روز کاری اش ازین اداره داشته است وعده سپرده درقسمت مساعد ساختن جای وتخصیص بر اعمار تعمیر این اداره تلاش جدی خواهم کرد.
عارفی افزود درین دیدار سروری گفته است درجهت بالابردن سطح پوشش نشراتی با مسئولان مرکزی دررادیوتلوزیون ملی  نیز از نزدیک دیدار وملاقات میکند.
آمر رادیو تلویزیون اظهار داشته خاطر نشان کرد درحال حاضراین اداره با امکانات ناچیز که دردسترس خویش دارد با چهار ساعت نشرات توانایی پوشش سه ولسوالی را درین ولایت دارد.
گفته میشود این اداره درسال 1386 درچوکات ریاست اطلاعات وفرهنگ تاسیس ومتشکل از شانزده کارمند میباشد.

عشق

عشق من مخلوق من تنها خداست

عشق در قلب نه در روح ماست

عشق فقط ایزد یکتاست تو بدان

هر هوس بازی و طنازی عشق نخوان

عشق این دنیا پوچ است و رنگ به رنگ

عشق این دوره سیاهست نه قشنگ

عشق من تنها یکیست یعنی خدا

گر تو فهمیدی عاشقی چیست ب خودآ

آنچه باید درباره دریای پنجشیر دانست...

دریای پنجشیر از سلسله کوه های هندوکش یعنی از نشیب های کوتل انجمن و چمار و کوتل خاواک سرچشمه گرفته و از ارتفاع بیش از سه هزار متر به تندی سرازیر می گردد و با 19 معاون دیگر خود که از نواحی دره های حد به حد از پریان تا دالان سنگ جریان آن از شرق به جنوب غرب بوده و در حصه دالان سنگ جریان خود را مستقیما به طرف جنوب تبدیل کرده از زیر پل نیلاب در گلبهار برمی آید و سرعت جریان آن کم شده و دراینجا دریای شتل، نجراب، غوربند و باریک آب را نیز در کوهدامن زمین با خود گرفته و بعد به وادی نغلو رسیده و به دریای کابل ملحق می شود و با وصل شدن دریای علیشنگ و علینگار کنر اسم دریای کابل را گرفته است که طول آن از سرچشمه 320 کیلومتر می رسد. 

مردم چیز فهم و با سواد پنجشیر به طور عنعنوی می گویند که زال به فزند خود توصیه کرده بود:
به کجکن مرو ای پسر زینهار که سم ستورت شود پاره پار 
که دریای پرقهر دارد ستیز گیاهی ندارد به جز سنگ تیز
فردوسی 

آب تل و آب خاواک و آب دره اساس تشلیل دهنده دریای پنجشیر می باشد و با پیوستن آب های کوچک دیگر مانند گوت و آب دره پارانده که از کوتل بازارک از ارتفاع پنچ هزار متر و آب منجهور که منشاء آن از غرب کوه عبدالله خیل و آب تلخه نیز از عبدلله خیل , آب دره حصار ک از جنوب غرب کوه عبدالله خیل در منطقه در خیل به دریای کلان وصل می شود و با رسیدن آب پیا وشت از علفچر مرتفع شفتان منشاء آن می باشد و پیوشت آب از میان قریه قابضان و بخش خیل می گذرد به دریای کلان می پیوند و آب شوفه که سرچشمه آن از حوض لالان و للم توت پز می باشد در منطقه سلیج به دریای کلان وصل می شود و آب دره تاواخ که از کوه عمه نیل و پخچال طبیعی سرچمشمه می گیرند و در منطقه سیلی به دریای کلان می ریزد و آب های کوچک دیگر فصلی آب اورینگ زمان کور است که از قول دری سرچشمه آن است و آب فصلی فراج که از کوه شمال بولغین سرچشمه می گیرد و در مقابل همدیگر در اورینگ زمان کور به دریای کلان وصل می شوند.

دریای پنچشیر در اول جوزا که منبع اصلی اش یخچال ها طبیعی و برف چال ها است از شدت گرمی آفتاب به آب خیزی آب دره ها شروع کرده و در اول سرطان روبه کم آبی گذاشته و تا برج سنبله آب دره ها کم می شود.

دریای کلان پنجشیر و معاون داخلی آن آب دریای دره هزاره چون مجرای شان از سطح اراضی پاین افتاده است به غیر از چند قریه آبادی های کوچک را آبیاری می کند و زمین وادی های پنجشیر از دریاهای فرعی نواحی دره ها که جریان دایمی دارند آبیاری می شود. آب دریا کلان پنجشیر را اگر نتوانی به شکل نهر برای آبیاری و مشروب کردن باغ ها کشید هم به قدر تشنگی از این مینرل آب شیرین باید چشید. استفاد از آب دریای کلان ضرورت ساخت شبکه های آبرسانی می رود و اراضی وسیع بایر حدود پنچ هزارجریب زمین در منطقه تاواخ و عنابه از عدم شبکه آبیاری تا هنوز بدون کشت و زرع بایر باقی مانده است.

زنده یاد قهرمان ملی احمد شاه مسعود طرح سروی کانال آبرسانی سریچه را تا پشته ملکان زیر دست داشت طرح و نقشه دیزاین آن توسط مهندسان آماده شده بود. اگر دولت طرح حفرکانال این پروژ آبرسانی را سر دست گیرد یک کمک شایان برای زمین داران قریه تاواخ و عنابه خواهد بود و بخاطری که در این ساحه بیشتر از یک هزار هکتار زمین زراعتی زیر کشت دو فصله و قریب 2500 هکتار زمین بایر که در این ساحه وجود دارد زیرکشت خواهد رفت.

می گویند ملک شاهو از قریه ملکان در حکومت تیموریان رییس و حکمران در پنجشیر بود و باش داشت از دریای کلان از حصه خانیز بازرک نهر برای مشروب ساختن زمین های زراعتی و باغ های هزارخان پاین تا انتهای قریه زمان کور کشیده به استقامت دامنه کوه به شمال سرک فعلی جریان داشت که آثار و علایم آن تا حال پا برجا است.

پروژه کانال پروان که یک پروژه عام المنفعه بوده، از آب دریای پنچشیر با عبور یک لوله سیفون از بالای دریای غوربند مشهور ساخته است و آب این کانال به شکل آبگردان از دریای پنجشیر جدا شده و با عبور یک لوله سیفون از بالای دریای غوربند در متک و با فعالیت یک دستگاه تولید برق برای شهر چاریکار و زیر کشت آبی 4800 هکتار زمین را در اطرف چاریکار در تولیدات سبزیجات پیشقدم بوده و تولیدات آن نه تنها برای مصر ف محلی بلکه برای صدور به بازارهای کابل نیز فرستاده می شود. 

در سال 1975 پروزه مطالعاتی و اقتصادی بند برق در دالان سک پنچشیر و هم کار های مقدمات آن شروع شده بود. با تاسف با اثر جنگ کار این پروژه بزرگ بندبرق آبی و زراعتی توقف نموده و پلان این پروژه دوباره پلان مطالعات فنی و اقتصادی این پروژه در سال 2008 میلادی از طرف وزارت انرژی و آب سرگرفته شده است که کار آن به دلیل نا معلوم شروع نشده است و خواسته خدا باشد از بند ذخیر آن در حدود 60 هزار هکتار زمین زارعتی موجود را آبیاری خواهد کرد و با ساخت تونل آبگردن از بند به کانال های آبرسانی مشکل آبیاری زمین های زارعتی کاپیسا و پروان شهر جدید کابل واقع ده سبز حل خواهد شد.

یگانه منابع آبی دشت پهناور عقب میدان هوای بگرام و ساحه ولسوالی کوه صافی را که شاداب و طراوت بخشد و به زیبای های این منطقه شمالی بیافزاید همین دریای خروشان پنجشیر است.

با ادامه کانال مدرن آبرسانی پروان از همین آب فراوان شیرین پنجشیر دشت ها مستعد بگرام که یکی از مناطق سرسبز و خوش آب هوای منطقه و داری زمین های حاصلخیز و تاکستان است و آب حیات با این صحرا رسانید و هزارن شهروند بی زمین کم زمین و مردم بیکار نواحی مناطق کوهستانی ولایت پروان, کاپیسا و پنجشیر را با دلایل افزایش جمعیت آنها و کمبود زمینی زراعتی در این محلات وهم از سبب آمدن سیلاب ها و برف کوچ در نواحی لایات مذکور که هر ساله آسیب طبیعی دامنگیر مردم شده است و به همین دلایل آنها در دامنه کوه های ساحه کو تل خیر خان، کوه آسمائی، شیر دروازه، تپه بی بی مهرو، تپه مرنجان، تپه بالا حصار، کلوپشته روی آورده و باعث غصب این دامنه گرده اند.

دولت می تواند این مردم شریف را صاحب زمین و کار وهم از شرح آسیب سیلاب ها برف کوچ ها و لغزش سنک از کوه ها که در ساحات نواحی پنجشیر کاپیسا پروان آنها هر ساله آسیب رخ می دهد و مردم را با این طرح می توان نجات داد و این دشت وسیع عقب میدان هوای بگرام را برای شان توضیع نمود و زندگی آبرومندانه را برای شان فراهم ساخت.

ولایات پنچشیر، کاپیسا، پروان اقلیم آنها از لحاظ توپوگرافی محیط زیست زمستان اکثر مناطق آنها زیر تاثیر جبهات سرد سایبریا قرارد و بر کوه ها ی شان برف باری آن هم به یک متر می رسد و تابستان گرم با بارش و ژاله دارد.

شهر پنجشیر

بسیاری از جغرافی‌نویسان سده‌های نخستین اسلامی و پس از آن، از پنجشیر به عنوان یکی از شهرهای خراسان آن روزگار یاد کرده‌اند. در منابع جغرافیایی سدهٔ ۴ق پنجشیر شهری بر فراز کوه، دارای بوستانهای بسیار و با حدود ۱۰هزار تن جمعیت وصف شده است.^[۲۱] یاقوت حموی مردم آن را آمیخته اقوام گوناگون دانسته است. کانهای نقرهء پنجشیر از دیرباز مشهور بوده‌است و برخی از جغرافی‌نویسان سدهٔ ۴ق از آن یاد کرده‌اند. اصطخری نوشته‌است که نقره‌های پنجشیر به شهر اندرابه(اندرآب)برده می‌شد^[۲۲] و در آنجا از آن سکه می‌زدند.^[۲۳] مقدسی از کوه نقرهٔ (جبل‌الفضة) این شهر یاد کرده و افزوده‌است که در آنجا، درم (سکهٔ سیمین) بسیار است (ص۳۰۳۳). این کوه مشرف به شهر و بازار آن بوده‌است، و به سبب سوراخهای بسیاری که کنده بودند، همچون غربالی به نظر می‌رسیده است (سمعانی، ۲/۳۳۴). کانهای نقرهٔ پنجشیر، غنی‌ترین کانهای نقره، در بخش شرقی سرزمین‌های اسلامی به‌شمار می‌آمده است (بارتولد، ۱/۱۷۴). امروزه در پنجشیر، افزون بر نقره، کانهای لاجورد، زمرد و نیز سنگهای گرانیت و مرمر به فراوانی یافت می‌شوند (پهلوان، ۳۹۴؛ گروموف، ۱۱۴).^[۳]

نام پنجشیر در آثار قدما

در مورد نام پنجشیر دو نظر وجود دارد. اهالی پنجشیر معتقدند که در گذشته پنجشیر به کجکن معروف بوده‌است ولی در تمام آثار معتبر تاریخی و آثار منظوم و منثور قدما «پنجهیر» ضبط شده‌است.

پنجشیریان عقیده دارند که زال پسرش رستم را از رفتن به پنجشیر منع نموده و به وی چنین توصیه نموده‌است:

به کجکن مرو ای پسر زنهار		که سم ستورت شود پاره پار
که دریای پر قعر دارد ستیز		گیاهی ندارد بجز سنگ تیز

این ابیات را مردم پنجشیر منتسب به حکیم توس و شاهنامه می‌دانند در حالیکه در شاهنامه نیامده‌است اما افسانهٔ بالا در اثار علما و شعرای کهن پنجشیر مکرر آمده‌است.

پنجشیر در نوشته‌های جغرافی‌دانان و نویسندگان متقدم اسلامی به صورتهای بَنجَهیر،^[۹] بَنجَهار،^[۱۰] بِنجار^[۱۱] و پنجهیر^[۱۲] آمده‌است. همچنان پنجشیر در حدود عالم و تاریخ بیهقی پنجهیر ضبط شده‌است.^[۱۳]

از جمله جغرافیه نویسان عرب تنها یعقوبی «بنجهار» ابن خرداد «بنجار» و ابن فقیه «فنجهیر» آورده‌اند ولی مولفان و جغرافیه نویسان خراسان در همهٔ مواردی که از پنجشیر ذکری کرده‌اند نام آن را به شکل پنجهیر ضبط نموده‌اند.

پنجهیر از دو کلمهٔ «پنج» و «هیر» ترکیب یافته‌است که در زبان پهلوی و اوستا به معنی آب آمده‌است مانند «هیرمند». ابن بطوطه سیاح عرب هیر را در زبان سانسکریت به معنی کوه ترجمه کرده و پنج  هیر را مآخذ از پنج کوه می‌داند.

"بجایی رسیدیم که پنجهیر نام داشت هیر به معنی کوه‌است و پنجهیر یعنی پنج کوه. در آنجا شهر قشنگ و آبادانی دیدم که روی نهر بزرگ کبودینی بنا شده‌است لشکر ملعون چنگیز آن را خراب کرده‌است و از آن پس روی آبادانی ندیده این رودخانه از کوهستان بدخش سرچشمه می‌گیرد. یاقوت معروف بدخش از همین کوهستان بدست می‌آید.^[۱۴]

بنجهیر. شهری است در نواحی بلخ. (انساب سمعانی در کلمه بنجهیری). در حدودالعالم آمده‌است: بنجهیر و جاریابه دو شهر است و اندر وی معدن سیمست و رودی میان این هر دو شهر بگذرد و اندر حدود هندوستان افتد.^[۱۵] شهری است بنواحی بلخ و در آن معدن سیم است و اهل آن اخلاطاند ....^[۱۶] ابن بطوطه گوید این کلمه مرکب است از پنج بمعنی خمسه و هیر بمعنی کوه لکن شاید این لفظ مخفف پنج هیربذ باشد. رجوع به شاهد از ترجمان البلاغة شود. مستوفی در نزهةالقلوب (ص ۱۵۵۵)گوید: پنجهیر از اقلیم چهارم است طولش از جزایر خالدات بب و عرض از خط استوا لوله. شهری وسط است و هوای خوش دارد.^[۱۷]

در تاریخ بیهقی:«امیر از آنجا [ باغ خواجه علی میکائیل ] برداشت بسعادت و خرمی با نشاط و شراب و شکار می‌رفت میزبان بر میزبان: به خلم و به پیروز، و نخجیر. [ ظ: بنجهیر: حاشیه مصحح ] و ببدخشان. احمد علی نوشتگین آخرسالار که ولایت این جایها برسم او بود.»^[۱۸] " و بترکستان پوشیده فرستاده بوده‌است [ احمد ینالتگین ] بر راه پنجهیر تا وی را غلامان ترک آرند.^[۱۹] و مسعود محمد لیث را برسولی فرستاد نزدیک ارسلان خان با نامه‌ها و مشافهات در معنی مدد و موافقت و مساعدت و وی از غزنین برفت براه پنجهیر. (تاریخ بیهقی ص ۶۴۳۳)

فردوسی^[۲۰] در داستان دوازده رخ از پنجشیر چنین یاد آوری می‌نماید:

دگر پنجهیر و دگر بامیان

سرا مرز ایران و جای کیان

در لغتنامهٔ دهخدا زیر نام پنجهیر این بیت بو شکور بلخی آمده‌است:

بکنغالگی رفته او پنجهیر

رمیده ازو مرغک گرمسیر

در ترجمان البلاغه راذویانی قطعه‌ای بدین مضمون در مورد پنجهیر آمده‌است:

گویند هفت مرد است در پنجهیر بذ		زان هفت دو مسلمان و آن پنج هیر بذ
من پنجهیر دیدم و آن پنجهیر بذ		از پنجهیر بد نشود پنجهیر بذ

پنجشیر در هنگام اشغال ارتش شوروی

حملات پنجشیر (روسی: Пандшерская операция - Panjsher Operations)، رشته جنگهایی بود بین نیروهای ارتش سرخ و ارتش جمهوری دموکراتیک خلق افغانستان با مجاهدین تحت امر احمدشاه مسعود برای کنترل درهٔ استراتژیک پنجشیر در نه سال اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی بین سالهای ۱۳۵۹ الی ۱۳۶۷۷ هجری شمسی.

ارتش شوروی با همکاری ارتش جمهوری دموکراتیک خلق افغانستان جمعاً نه حملهٔ بزرگ را به دره پنجشیر در طول دوران اشغال افغانستانسازمان دادند که منجر به خسارات زیاد به منطقه واهالی پنجشیر، نیروی رزمی ارتش سرخ و ارتش جمهوری دموکراتیک افغانستان گردید.  چهار تعرض اولیه به پنجشیر به صورتی کاملاً کلاسیک انجام می‌شود که در آنها ستونی از زره پوشها بعد از بمبارانهای هوایی دست به حمله می‌زند.^[۲۴] سه حملهٔ دیگر (از ۱۵ ماه مه تا اول ژوئیه و از سی ام اوت تا ۱۵ سپتامبر ۱۹۸۲ سپس از بیست و یکم آوریل ۱۹۸۴۴ به بعد)  به دلیل گسترش خود، اهمیت تجهیزاتی که به کار گرفته شده‌اند و تا کتیکهای معمول ثابت می‌کنند که پنجشیر فرمانده مسعود، به صورت هدف شماره یک شوروی‌ها در افغانستان در آمده‌است. این سه مرحله، بر زیربنای واحد قرار دارد: سهم اعظم عملیات بر عهدهٔ واحدهای هوابرد است که غالباً چتر بازهایی هستند که در عمق جبهه و بر خط الرأس بلندیها، روستاها و نقاط عبور، پیاده می‌شوند. سپس واحدهای زرهی جای آنها را می‌گیرند. در هر سه مورد، استراتژی مسعود عبارت است از عقب نشینی به دره‌های مجاور و پراکنده ساختن شورویها، سپس باز پس گرفتن مواضع از دست رفته یکی پس از دیگری، بویژه هنگامی که این مواضع به ارتش دولتی واگذار شد.^[۲۴]

با وجودی که حملات پنجشیر از شدیدترین عملیاتهای رزمی ارتش‌های شوروی و افغانستان محسوب می‌شد، اما در اثر این نه حمله آنها قادر به کنترل درهٔ پنجشیر نشدند.

در ژانویه ۱۹۸۳ شورویها به مسعود پیشنهاد متارکه جنگ می‌کنند.

تاکتیک ارتش سرخ در سال ۱۹۸۴ نشانه‌هایی از بازگشت به یک برداشت کاملاً نظامی از جنگ را عرضه می‌دارد. اما این بار با ارتشی جنگنده تر باتعرض ۲۱ آوریل خود به پنجشیر، به صورتی یک جانبه، گام جدیدی در تشدید جنگ بر می‌دارند. از آن به بعد، شورویها می‌کوشند اطراف شهرها را خالی کنند و راههای تدارکاتی نیروهای مقاومت را قطع کنند. اما باوجود نبردهای سهمگین اطراف هرات، قندهار و خوست در سال ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶، هرگز به موفقیتی دست نمی‌یابند. به استثنای اطرافمزار شریف.

پنجشیر دو بار به خاطر حملات گستردهٔ ارتش سرخ از سکنه خالی گردید و مردم به ولایت (استان) های همجوار و کشورهای خارجی نظیرپاکستان و ایران مهاجر شدند.

حملهٔ اول: ۱۹ حمل سال ۱۳۵۹[ویرایش]

حملهٔ دوم: ۶ سنبله ۱۳۵۹[ویرایش]

در این حمله تاکتیک ارتش سرخ و ارتش کمونیستی افغانستان حمله بر غیر نظامیان و تخریب خانه‌ها بود تا از فشار حملات نیروهای مجاهدین علیه خود بکاهند. به همین منظور در منطقهٔ فراج ۴۰ تن از اهالی را قتل‌عام کردند و در «غجی» ۳۲۲ تن را که اکثراً زنان و کودکان بودند قتل‌عام نمودند که اجسادشان تا یک هفته در منطقه باقی‌مانده بود. در منطقهٔ «نولیچ» که ارتش سرخ مورد حمله قرار گرفته بود، سربازان روس کهنسالان، زنان و کودکان را در خانه یکجا نموده خانه را به آتش کشیدند.^[۱۳]

حمله سوم: ۲۰ قوس ۱۳۵۹[ویرایش]

در این حمله زمستانی ارتش سرخ از ۱۶۰ عراده جنگی ده هزار پیاده‌نظام استفاده نمود. جنگ هفده روز به طول انجامید و در ۶ جدی سال ۱۳۵۹ این حمله به شکست انجامید و قوای شوروی دره پنجشیر را ترک نمودند.^[۲۵]

حمله چهارم: ۲۳ اسد (مرداد) ۱۳۶۰[ویرایش]

در طول یک هفته نبرد ارتش سرخ فقط ۲۵ کیلومتر در داخل دره پیش روی می‌نماید. تاکتیک تصرف ارتفاعات به شکست می‌انجامد و ارتش سرخ عقب نشینی می‌کند. پیش از این حمله احمدشاه مسعود شبکهٔ منظمی از گروه‌های چریکی به نام «گروپهای متحرک» را سازماندهی نموده و به کار استخباراتی در درون رژیم دست زده بود.^[۲۵]

حمله پنجم: ۲۵ ثور (اردیبهشت) ۱۳۶۱[ویرایش]

این حمله با استفاده از ۲۰۰ فروند هلیکوپتر و ۶۰ فروند جت^[۲۶] تحت فر ماندهی ژنرال تر گریگوریان فرمانده سپاه چهلم شوروی در افغانستان، با تاکتیک جدیدی صورت گرفت.^[۲۷] بر خلاف حملات قبلی این بار ارتش سرخ از تاکتیک جنگ کلاسیک که ترکیبی از حملهٔ زمینی و هوایی و توپخانه بود استفاده نکرده بلکه با حدود ۶۰۰۰ پرواز هلیکوپتر به طور ناگهانی در داخل پنجشیر نیرو پیاده نمودند. البته این عملیات لو رفته بود و مسعود نیروهای خود را از منطقه تخلیه نموده و آنها را به گروپهای کوچک سی نفری متحرک در ارتفاعات کوه‌های پنجشیر پراکنده نموده بود. اما تغییر تاکتیک در ابتدا موفقیت نسبی را به همراه داشت.^[۱۳] یافتن لیستی از ۶۰۰۰ خبر چین احمدشاه مسعود را در پایتخت و ایجاد سه پایگاه نظامی در طول درهٔ پنجشیر در مناطق رخه، اعنابه و برجمن از دست آورده‌های ارتش سرخ بود. اما نیروی رزمی احمدشاه مسعود آسیب چندانی از این حمله ندیده بود.^[۲۸]

حمله ششم: شش هفته بعد از حملهٔ پنجم[ویرایش]

با شکست نسبی حملهٔ پنجم در از میان بردن نیروی رزمی احمدشاه مسعود، وزارت دفاع و خاد دولت کمونیستی افغانستان به احمدشاه مسعود اولتیماتوم می‌دهند تا تسلیم گردد در غیر آن به «عملیات خارق العاده» دست خواهند زد.^[۱۳] واحدهای موتوریزه و نیروی هوایی نیروهای وِیژه(Spetsnaz) ارتش سرخ عملیات تصفیه را از پایگاه‌های خود در داخل پنجشیر برای از بین بردن پناه گاه‌های و گروپهای مجاهدین آغاز نمود، که نه ماه نبرد دوام پیدا می‌کند. ضربات شدید هوایی، دیسانت از طریق هوا، حمله زرهی از طریق زمین شاخص‌های عمده عملیات را تشکیل می‌دادند.^[۲۹] دره روزانه به شدت بمبارد می‌گردد و مردم به کوهها پناه می‌برند و ماهها در کوهها در مغاره‌ها زندگی می‌کنند. در طول این جنگ حدود ۶ هزار خانه مسکونی و ۷۰۰٪ تمام آبادی‌ها و مواشی درهٔ پنجشیر نابود گردید. با دوام جنگ مردم دره را تخلیه کرده به دیگر مناطق افغانستان می‌روند اما از همکاری با رژیم سرباز می‌زنند.

نه ماه جنگ تلفات سنگین به نیروی جنگی و روحیهٔ سربازان شوروی وارد می‌کند. روسها به مجاهدین پیشنهاد آتش‌بس می‌دهند. در اواخر زمستان سال ۱۳۶۱ پیشنهاد آتش‌بس از سوی مجاهدین پذیرفته می‌شود.^[۲۵]

حمله هفتم: ۳۱ حمل (فروردین) ۱۳۶۳[ویرایش]

تعرض شوروی‌ها در سال ۱۹۸۴ علیه پنجشیر بزرگترین عملیاتی است که شوروی ها از آغاز جنگ تا آن زمان اجرا کرده بودند.^[۲۴] در این عملیات گسترده که بعد از پایان آتش بست صورت گرفت حدود  بیست هزار سرباز ارتش افغانستان و ارتش شوروی شرکت داشته‌است. روسها در این جنگ از تاکتیک «جنگهای اشباع کن» استفاده نمودند. در این تاکتیک آنها از نیروی زیاد برای تصرف تمام مناطق و از بین بردن دشمن استفاده نمودند. اما با وجود گستردگی و استفاده از وسایل مدرن و بمباران شدید هوایی این عملیات توسط دستگاه استخباراتی احمدشاه مسعود کشف شده بود. برای همین یک روز قبل از آغاز حمله احمدشاه مسعود دستور تخلیه دره از تمام سکنه را صادر نمود. تمام جمعیت بیش از یک صد هزاری پنجشیر داوطلبانه دره را به سوی شهرهای مختلف افغانستان و عمدتاً کابل ترک نمودند.^[۲۵] وسایلی که به کار گرفته می‌شود به وضوح بر تر از گذشته‌است و این حدس را قوت می‌بخشد که تصمیم حمله از سوی عالیترین مقامات کرملین اتخاذ شده‌است. بمب افگنهای تی. یو.  ۱۶ که در ارتفاع متوسط (۸۰۰۰۰ متری) پرواز می‌کنند، فرشی از بمب بر پنجشیر گسترانیدند. از این بمب افکنها برای اولین بار بود که استفاده می‌شد. تعداد نفراتی که در این حمله شرکت داشتند چیزی حدود بیست هزار سرباز شوروی و پنج تا شش هزار سرباز دولتی بود. در اوایل آوریل یک گروه کوماندویی متعلق به پلیس مخفی (خاد)، دراقدام خود برای قتل احمد شاه مسعود با ناکامی مواجه می‌شود. شروع حمله روز ۲۱ آوریل بود: واحدهای چترباز به کمک هلیکوپتر بر خط الرأس بلندی‌ها پیاده می‌شوند و همزمان یک ستون زرهی به بالای دره‌های ولسوالی اندراب و پنجشیر روی می‌نهد. واحدهای دیگری با هلیکوپتر به گردنه انجمندر انتهای پنجشیر و خوست و فرنگ - که تصور می‌شود پایگاهی است برای عقب نشینی مجاهدین - برده می‌شوند. ستونهای زرهی بدون هیچ مشکلی به روستای بنودر اندراب و آستانه در پنجشیر دست می‌یابند. اما شوروی‌ها در حمله به دره‌های مجاور، جایی که گروه‌های متحرک مسعود عقب نشینی کرده‌اند، با شکست مواجه می‌شوند. شوروی‌ها  تلفات سنگینی متحمل می‌شوند. در ماه مه نیروهای ارتش سرخ خوست و فرنگ را ترک می‌کنند اما در پنجشیر که خالی از سکنه شده‌است باقی می‌مانند، دره‌ای که هنوز دو سوم آن در دست گروه‌های مسعود است که جنگنده تر از همیشه پایداری می‌کنند.

در این هنگام شوروی‌ها به تاکتیک جدیدی روی می‌آورند. واحدهایی حدود پانصد نفره هر روز صبح با هلیکوپتر و بدون حمایت زره پوشها دراطراف یک روستا پیاده می‌شوند، روستا را بازرسی و مجاهدین را - که شورویها اسامی آنها را دارند - بازداشت می‌کنند و قبل از فرارسیدن شب، عقب نشینی می‌کنند. به این ترتیب برای مجاهدین تمرکز قوا و دست زدن به حملات غافلگیرانه علیه واحدهایی این چنین متحرک، بسیار دشوار شده‌است.

هدف شوروی‌ها تسخیر زمین‌ها نبوده‌است بلکه می‌خواستند محل را نابود و یا دست کم نیروهای پویای حریف را از پی در آورند. نخست راه‌های ارتباطی را قطع می‌کنند و سپس راه‌های عقب نشینی را، و آن گاه به قلب حریف حمله می‌برند و سرانجام او را به دره‌های مجاور می‌رانند تا مجبور شود یا در محل بجنگد و یا در ضمن عقب نشینی با واحدهای سنگین شوروی که در دره‌ها و پیرامون منطقه مستقر شده رو برو شود. حال ببینیم شوروی‌ها ازاین حمله چه نصیب داشتند. دقیقاً بازگشت به وضعیت پاییز سال ۱۹۸۲، شب قبل از انعقاد قرار دارد متارکهٔ جنگ، ضمن آن که تلفات سنگینی هم متحمل شده بودند.^[۲۴]

حملهٔ هشتم: ۱۳۶۳[ویرایش]

حمله هشتم پنج ماه بعد از حملهٔ هفتم آغاز شد که پیگیری حملهٔ هفتم و بیشتر شامل حملات هوایی و استفاده از نیروی هوایی می‌شد.^[۲۶]

حملهٔ نهم: ۱۳۶۴[ویرایش]

حملهٔ نهم بعد از تصرف گارنیزیون (پادگان)پشغور توسط نیروهای احمدشاه مسعود صورت گرفت. در ژوئن ۱۹۸۶، مسعود موفق شد پایگاه دولتی پشغور در پنجشیر را تصرف کند. برای اولین بار مجاهدین از تاکتیک‌های سبک ویتنامی استفاده کردند: تکرار حمله‌هایی از روی نقشه، هماهنگی توپخانه و اقدامات یک گروه کوماندویی، سرعت و دقت.^[۲۴] نیروهای احمدشاه مسعود با تصرف پشغور حدود ۶۰۰ نفر از نیروهای دولتی را به اسارت در آوردند، که اکثر آن اسرا در اثر حملهٔ نیروهای ارتش سرخ جان باختند.^[۲۵]

شهر بازارک

ولسوالی بازارک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

بازارک
اطلاعات کلی
کشور :	افغانستان
ولایت :	پنجشیر

بازارک یکی از ولسوالیهای ولایت پنجشیر در شمال خاوری افغانستان است.^[۱] این ولسوالی از انحلال و تقسیم ولسوالی سابق پنجشیر در ولایت کاپیسا بوجود آمده است.^[۲]

 

شهر بازارَک مرکز استان پنجشیر افغانستان است. این شهر زادگاه احمدشاه مسعود است.

از آن‌جا که دره پنجشیر در جریان تهاجم نیروهای شوروی سابق شدیداً ویران شد مردم و مقامات محل از اتاق یک خانه‌ای در بازارک که محل تولد احمد شاه مسعود بود به عنوان نخستین دادگاه استان پنجشیر استفاده می‌کنند.

تاریخ پنجشیر

گذشتهٔ تاریخی

 

نمای یکی از دره‌های فرعی پنجشیر در ناحیهٔ پشغور

درزمان پادشاهی داریوش بزرگ بخش کوهستانی پنجشیرـ غوربند جزئی از استان ثته‌گوش(ستگیدیه) در قلمرو هخامنشیان به‌شمار می‌رفته‌است.^[۷] بگفتهٔ هرودوت، ستگیدیه تیره‌ای از مردم مشرق یا شمال شرق ایران بودند، و مقر ایشان در تقسیمات شاهنشاهی هخامنشی جزو ایالت هفتم بشمار می‌رفت.^[۸]

برخی براین باورند که اسکندر مقدونی، در محل پیوستگی رودهای پنجشیر و غوربند، شهری به‌نام اسکندریه ساخت تا پایگاهی برای حملهٔ سپاهیانش به کوهستانیها باشد (دوپری، ۲۷۸). گویا سپاهیان وی در گذر از پنجشیر و کوههای هندوکش، دچار سرما و کمبود آذوقه شده‌اند، ولی سرانجام ازآنجا گذشته، و شهر بزرگ بلخ را گشوده‌اند.^[۳]

در دورهٔ اسلامی پنجشیر، چندی در دست سلسلهٔ بنی‌بانیجور یا ابوداوودیان (حک‍ ۲۳۲-۳۷۲ق/۸۴۷-۹۸۲م) طخارستان بود (زامباور، ۳۰۷) و سکه‌هایی که از سوی آنها در پنجشیر ضرب شده، شناخته شده است (مایلز، ۳۷۳).

در ۲۵۶ق/۸۷۰م یعقوب لیث به شرق خراسان تاخت و با پیروزیهایی که در هندوکش به دست‌آورد، درهٔ پنجشیر و کانهای نقرهٔ آن به قلمرو او افزوده شد (بازورث، ۱۱۱). پنجشیر در دورهٔ صفاریان یکی از مراکز ضرب سکهٔ این دولت بود (لسترنج، ۳۵۰). نخستین سکه‌های صفاریان به فرمان یعقوب در ۲۵۹-۲۶۱ق در پنجشیر ضرب شد، ولی پس از بازگشت او از نواحی شرقی خراسان، این سرزمین بار دیگر به تصرف ابوداوودیان درآمد (بازورث، همانجا). در دورهٔ سامانیان نیز پنجشیر یکی از ضراب‌خانه‌های آنها به‌شمار می‌رفت (مایلز، همانجا). تیمورلنگ در یورش خود به سوی کابل، از راه گردنهٔ خاوک وارد درهٔ پنجشیر شد و از آنجا به کابل رفت (میرخواند، ۱۰۷۹).^[۳]

معلوماتی عمومی

مردم:
این ولایت ۳۰۰،۰۰۰ تن جمعیت دارد که ۱۴۶٬۱۰۰ تن از آنان یکجانشین هستند تاجک‌ها ، هزاره‌ها ، پشه‌ ای‌ها ، نورستانی‌ها و پشتون‌های غلزایی از باشندگان این ولایت هستند زبان فارسی ، زبان غالب این ولایت است.
واحد هاى ادارى :
تقسیمات اداری این ولایت امروزه به این شکل است: ولسوالی پریان، ولسوالی خنچ، ولسوالی دره، ولسوالی رخه،ولسوالی عنابه،ولسوالی شتل و ولسوالى آبشار.
معارف:
طبق معلومات عبدالمقيم حليمى رييس معارف پنجشير، در ولايت ١٥٠ مکتب فعال است ، در بين اين ٥٠ ليسه و ٤٥ متوسطه ميباشد، و ٤٥ هزار متعلم دارد، در بين اين متعلمين ١٢ هزار دختر و متباقى آن ذکور هستند.
همچنان  يک انستيتوت و يک پوهنځى تعليم وتربيه نيز فعاليت ميکند.
اقتصاد :
پنجشیر همواره از جایگاه مهم ارتباطی برخوردار بوده‌است، چنان که یکی از عوامل پیشرفت و گسترش کابل را، اهمیت ارتباطی آبراه کابل ـ پنجشیر دانسته‌اند. در روزگار کهن راه کاروانهای باخترـ هند در امتداد شمال شرقی بستر این آبراه به موازات رودخانهٔ پنجشیر ادامه داشت. درهٔ پنجشیر نه تنها گذرگاه کاروانهای بازرگانی بود، بلکه نیروهای مهاجم نیز از آن می ‌گذشتند. آسان‌ترین گردنه ‌ای که کوههای هندوکش را به پنجشیر می ‌پیوست، گردنهٔ خاوک بود که از اندرآب به پنجشیر می ‌رسید و این همان راهی است که سربازان اسکندر مقدونی در ۳۲۸ق.م و سواران تیمور لنگ در ۸۰۰ق/۱۳۹۸م از آن گذشته‌اند. پس از آنکه در ۱۳۰۹ش/۱۹۳۰م راه اتومبیل ‌رو گردنهٔ خیبر ساخته شد، پنجشیر اهمیت دیرین خود را به عنوان یک راه بازرگانی از دست داد.
معدن :
پنجشیر دارای معادن سنگهای قیمتی مانند زمرد است. دونالد آر . هیل در پژوهشی در مورد استخراج معدن در دوره اسلامی می گوید معادن اصلی نقره در استانهای اسلامی شرقی قرار داشتند و برجسته‏ ترین آنها معادن هندوکش‏ در شهرهای پنجشیر و جاریانه (Jarynana) واقع بود که هر دو در همسایگی بلخ بودند.بنابر گزارشی حدود ١٠٠٠٠ معدنچی در پنجشیر کار می‏کردند.سایر معادن مهم نقره در اسپانیا، آفریقای شمالی، ایران و آسیای‏ مرکزی قرار داشتند. پنجشیر معدن زغال سنگ خوبی نیز دارد که با سرمایه گذاری اندک می تواند مورد بهره برداری قرار گرفته و در تقویت اقتصاد روستایی و ملی ممد واقع گردد. معادن سنگ های قیمی مثل بیروج، یافوت سوخته و لاجورد نیز در این ولایت به مشاهده رسیده است.

کشت زراعت:
کشت و زراعت این ولایت انواع و اقسام میوجات تشکیل داده که از جمله مشهورترین میوه جات این ولایت انگور حسینی و توت میباشد.، همچنان در بعض مناطق ګندم و ديګر حاصلات نيز بدست ميايد.
فرهنگ:
فعالیت های فرهنگی در این ولایت خوب است اما انقدر نیست که در ولایات همجوار است  اين ولايت داراى يک راديو بنام خراسان است، دوه هفته پنجشير فعاليت نمايند و يک مجله بنام افتاب است.
همچنان فعاليت هاى فرهنګى ديګر نيز در ولايت است، بنام کاروان قلم، بنياد فرهنګى دره پنجير و سازمان زنان پنجشير نيز در ولايت فعال است.
مشاهير شخصیت‌های فرهنگی پنجشیر:
احمد شاه مسعود ، بنجهیری (پنجهیری، ابوالمظفرمکی‌بن ابراهیم‌بن‌علی‌الپنجهری) انجنیر محمد اسحاق، دستگیر پنجشیری، استاد غلام محی الدین دریز، ناصرالدین دریز، عبدالحی، عبدالحمید محتاط، عبدالحفیظ منصور، محی الدین مهدی، حیدری وجودی، قهارعاصی، خالده فروغ، صدیق برمک ، څارنوال اکرام، ظاهر اغبر، طاهر شباب، صديق شباب، داکتر عبدالله، ، احمد ضياء مسعود، ولى مسعود، محمد يونس قانونى ، بسم الله خان محمدى، نيلاب رحيمى .
ورزش :
بر علاوه که پنجشير تيم فعال بزکشى دارد، ورزش هاى رزمى نيز در ولايت ورزشکاران زيادى دارد، در اين اواخر کرکت نيز در اين ولايت رشد کرده و داراى تيم منتخب ميباشد، که در رقابت هاى ولايتى خوب درخشيده است.

معرفی ولایت پنجشیر

معرفى ولايت پنجشير

پنجشیر يکى از ولايات جديد ايجاد شده در کشور است ، اين ولايت به فاصله ۱۲۰ کیلومتری به طرف شمالشرق کابل در بین دو شاخه جنوبی هندوکش، از شمالشرق به جنوب غرب موازی به امتداد هندوکش واقع است و دره‌های فرعی آن از شمال به جنوب و از جنوب به شمال امتداد داشته وبه دره عمومی پنجشیر وصل می‌ شود.
ارتفاع سطح زمين آن ۲۲۱۷ متر از سطح بحر بوده و در نقاط مرتفع به ۶ هزار متر از سطح  بحر می ‌رسد. طول آن از دالان سنگ تا پای کوتل انجمن زیاده از ۱۲۵ کیلومتر است.
عرض دره پنجشیر اندازه‌های مختلفی دارد که بدون وسایل و وسایط فنی تعیین شده نمی‌تواند. پنجشیر از طرف شمال متصل است به خوست فرنگ و ولایت تخار و اندراب در ولایت بغلان واز طرف جنوب به نجراب سنجن و در نامه و ریزه کوهستان ولايت کاپيسا واز جانب مشرق و شمالشرق به نورستان و بدخشان واز طرف غرب به شتل احاطه‌است.